Նյութը՝ Միլենա Մկրտչյանի
Լուսանկարները՝ Արմեն Սիմոնյանի
Տեղադրվել է 07-10-2018
«Կյանքում միակ խաղը, որ ես խաղում եմ, խաղն է բառի հետ…». Արմեն Հայաստանցի
Eritasard.am-ը շարունակում է ժամանակակից գրողներին ներկայացնող հեղինակային շարքը: Այս անգամ ընթերցողներին ենք ներկայացնում հայ ժամանակակից արձակագիր Արմեն Օհանյանին, ով ընթերցողներին հայտնի է նաեւ Արմեն Հայաստանցի գրական անվամբ:
Արմեն Օհանյանն ավարտել է ԵՊՀ փիլիսոփայության եւ հոգեբանության ֆակուլտետը: Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է իբրեւ մանկավարժ` դասավանդելով Սյունիքի մարզի Կարճեւան գյուղի հանրակրթական դպրոցում:

Հայ արդի գրական միջավայրում ճանաչում է ձեռք բերել՝ ստեղծելով ինտերակտիվ արձակի նորարար-փորձարարական գործեր։ Առաջին պատմվածքները հրապարակվել են «Ինքնագիր» գրական հանդեսում, այնուհետեւ պարբերաբար տպագրվել է «Գրեթերթ» գրական-երիտասարդական թերթում։ Հեղինակ է «Կիկոսի վերադարձը» պատմվածքի, «Մայրենիք» եռագրության եւ այլ ստեղծագործությունների: Արմեն Օհանյանի պատմվածքները թարգմանվել են ռուսերեն, անգլերեն, հոլանդերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն։
 
«Թեմատիկայի առումով կարելի է հասուն տարիքում գրել երիտասարդ ոգով կամ գրել այնպիսի թեմաների մասին, որոնք առնչվում են երիտասարդությանը, եւ այդտեղ արդեն տարիքը ոչ մի նշանակություն չի ունենա». Արմեն Հայաստանցի:

- Ինչի՞ մասին էին Ձեր առաջին պատմվածքները, որոնք հրատարակվել են «Ինքնագիր» գրական հանդեսում եւ «Գրեթերթ»-ում:
 
- Դա ժամանակի հրամայականն էր: Կարճեւան գյուղում ուսուցիչ էի աշխատում: Երեւան վերադարձա երկարատեւ ինքնաաքսորից հետո, երբ արդեն 26 տարեկան էի: Քաղաքում հետաքրքիր խմորումներ էին կատարվում: Ներգրավվեցի հասարակական-քաղաքական կյանքի մեջ: Որոշել էի, որ ուզում եմ գրեմ, ասելիք ունեի եւ ուզում էի իմ ասելիքը հասցնել ժողովրդիս: Նպատակահարմար դարձավ գիրը, գրավոր խոսքը: Կարծում եմ՝ դա ինձ մոտ ամենից լավը ստացվեց: Կարող էի մի ուրիշ արտահայտվելու ձեւ գտնել՝ երաժշտություն, արվեստ, ժամանակակից արվեստ… Ինչ ասես, բայց գրելը ստացվեց: 

Հիմնականում կարճ պատմվածքներ եմ գրել: Վերաիմաստավորում էի անցյալը, ինձ համար դա հիմքերի հիմքն էր: Կարծում եմ, որ մենք շատ հարուստ գրական ավանդույթներ ունենք: Ես սիրահարված էի Հովհաննես Թումանյանին, ավելի ճիշտ՝ մինչ այսօր էլ սիրահարված եմ: Նա իմ ամենասիրելի գրողներից մեկն է: Ուզում ես շարունակել նրա հետ խոսակցությունը, բայց արդեն քո ժամանակի եւ քո համատեքստի մեջ պատասխաններ գտնես: 



- Ձեր գրական ձեռագրին հատուկ են խաղային հնարքները: Օրինակ՝ տեքստն անավարտ թողնելը եւ այլն: Այդ հնարքները գործածում եք գրող-ընթերցող կապի մեջ ինտերակտիվությունը պահպանելու համար, թե՞…
 
- Կյանքում միակ խաղը, որ ես խաղում եմ, խաղն է բառի հետ: Այդ խաղին ես շատ սիրով եմ տրվում: Այստեղից էլ ծագում է արդեն խաղն ընթերցողի հետ: Ես խոսում եմ իրական մարդկանց՝ ժամանակակիցների, երիտասարդների, նոր եկող սերնդի հետ, բայց այդ խոսակցությունն ինձ համար շատ իրական է: Դա իսկապես երկխոսություն է: Դա ինձ համար ընթերցողի հետ խաղալու նման մի բան է: Կարող եմ հեշտությամբ, օրինակ, թողնել հեռախոսիս համարը գրքի էջերից մեկում, որ մարդիկ զանգեն, զրուցեն, պատմեն տպավորությունների մասին, կարծիքներ հայտնեն: Երկխոսությունը պահպանվում է: 

Որպես գրող՝ ես ինձ կայացած կհամարեմ այն ժամանակ, երբ իմ գնալուց հետո իմ տեքստերն էլ մոռացության ենթարկվեն, քանի որ դրանք հենց այս ժամանակի մեջ պետք է կարեւորվեն: Կա գրականություն, որ հավերժության մեջ է ապրում: Սակայն ես հավատացած եմ, որ եթե տեքստը չաշխատեց իր ժամանակի մեջ, այն այլեւս հնարավորություն չի ունենա մի ուրիշ ժամանակի մեջ աշխատելու եւ ապրելու: Կենդանի տեքստը պետք է աշխատի իր ժամանակի կոնտեքստի, մարդկանց մեջ: 

- Ի՞նչ է պակասում ժամանակակից գրականությանը:
 
- Ուզում եմ, որ ծանր բաների մասին խոսենք, բայց՝ թեթեւ սրտով, առանց իրար վիրավորելու, նեղացնելու, ոչնչացնելու: Նույնիսկ եթե համաձայն չենք ինչ-որ բաների հետ, միասին խոսենք, քննարկենք ընկերական մթնոլորտում: Ինձ համար գրականությունը հենց այդ հնարավորությունն է՝ մարդկանց դաժան բաներ ասել, առանց իրենց վիրավորելու եւ առանց վիճելու, բայց ասել բաներ, որ սովորական մարդիկ միմյանց չեն ասում: 

- Ինչո՞ւ եք նախապատվություն տալիս համահեղինակությամբ գրված ստեղծագործություններին: 
 
- Երկու անգամ եմ համահեղինակությամբ պատմվածքներ գրել: Դեռ համահեղինակությամբ գրքեր չունեմ, բայց առաջիկայում հնարավոր է՝ լինի: Ուզում եմ, որ կոտրվի գրականության՝ որպես շատ ինդիվիդուալիստական մի բանի մասին պատկերացումը, որովհետեւ կարող են լինել համահեղինակությամբ լավ գործեր: Երկու եւ ավելի գրողների համադրությունից շատ հետաքրքիր բան կստացվի: Հետո ընթերցողն էլ կներգրավվի դրա մեջ, կփորձի հասկանալ, թե որ մասը ով է գրել, ինչպես են աշխատել, ինչպես է ընթացել այդ ստեղծարար պրոցեսը…   



- «Մայրենիք-դրոշ» գրքում ասում եք, որ մայրենիքը Ձեր երազած Հայաստանն է: Այսօր Դուք ապրո՞ւմ եք Ձեր երազած հայրենիքում:
 
- Մենք շատ-շատ հեռու ենք իմ երազած Հայաստանում ապրելուց: Տարբերությունն այն է, որ 2012 թ.-ին, երբ գրեցի ստեղծագործությունը, մենք ոչ թե հեռու էինք իմ երազած Հայաստանից, այլ գնում էինք ճիշտ հակառակ ուղղությամբ: Հիմա մենք գոնե կանգնել ենք այդ անդունդի եզրին: Հուսանք, որ կգնանք ճիշտ ուղղությամբ: Ես հավատում եմ դրան, քանի որ լավատես եմ: Հիմա գոնե մենք գնում ենք այն ուղղությամբ, որը տանում է դեպի իմ երազած երկիրը: 

Ես պատկերացնում եմ մայրենիքը որպես մի երկիր, որտեղ բազմազանությունը պետք է լինի որպես հիմք, հանդուրժողականությունը՝ որպես կարեւոր եւ առանցքային անհրաժեշտություն: Հետո արդեն գալիս են ժողովրդավարությունը, կայունությունը, խաղաղությունը: Այսինքն՝ մի երկիր, որտեղ հոգատարություն կա մարդու նկատմամբ, եւ չկա մարդու նկատմամբ անտարբերություն:
Հասարակությունն ու միջավայրը մայրենիքում թույլ կտան մարդուն ինքնադրսեւորվել իր լավագույն տարբերակով: Օրինակ՝ ես կլինեմ այն բոլոր հնարավոր Արմեններից ամենալավ տարբերակը եւ կհամարեմ, որ ապրում եմ իմ մայրենիքում:

- Մի առիթով նշել եք, որ գրականությունը նույնպես ազատագրական պայքարի կարիք ունի։ Ինչպե՞ս եք պատկերացնում ազատագրական այդ ուղին:

- Ցավոք, պրոֆեսիոնալ գրողները դա չարեցին: Դա արեց Նիկոլ Փաշինյանը, որի ուղին ամբողջությամբ ազատագրական ուղի էր: Նա չեկավ քաղաքական տեքստով, եկավ պոեզիայով՝ «Իմ քայլը» երգի բառերը գրելով, տպեց տարիներ առաջ գրած իր վեպը՝ թողնելով հետաքրքիր խոսակցությունների տեղիք… Ես հենց սա նկատի ունեի, երբ ասում էի, որ գրականությունն էլ ազատագրման կարիք ունի: Փաշինյանը ոչ մի գրական նորամուծություն չի արել, իր տեքստերն ավանդական արձակի եւ չափածոյի մեջ են: 

Գրողները Երրորդ հանրապետության կայացման մեջ շատ մեծ դեր են ունեցել: Վազգեն Սարգսյան, Վանո Սիրադեղյան… Նրանք արձակագիրներ են, ովքեր ստեղծել են այս պետությունը՝ որպես զինված ուժերի ամբողջ հղանցքը: Զինված մարդու կոնցեպտը՝ ներսից եւ դրսից պաշտպանվելու համար, ստեղծել են երկու արձակագիր: Էլի շատ արձակագիրներ կան, որոնք նշանակալի դերակատարում են ունեցել: Եթե նայենք, օրինակ, մշակույթի նախարարների մեջ գերակշիռ մասը միշտ եղել են գրողներ, գրականության մարդիկ: 



- Ի՞նչ է նշանակում Ձեզ համար լինել 21-րդ դարում ստեղծագործող հեղինակ:
 
- Ճիշտ է, ես իմ կյանքի մեծ մասն ապրելու եմ 21-րդ դարում, բայց իմ մանկությունը, պատանեկությունը խորհրդային տարիներին են եղել, վերակառուցման տարիներին: Ես այդ ժամանակաշրջանում եմ կայացել որպես անհատ: 21-րդ դարի մարդիկ նոր, տեխնոլոգիական աշխարհում են ապրում, ունեն ուրիշ արժեհամակարգ, որտեղ ամեն ինչ շատ արագ փոփոխվում է, բայց կարծում եմ, որ դա այն սերունդն է, որ աշխարհը կփոխի շատ ռադիկալ ձեւով. երիտասարդ սերունդը կարող է անսպասելի բաներ անել: Շատ անսպասելի սերունդ է, որից կարելի է ամեն ինչ սպասել: Եվ ես համոզված եւ հավատացած եմ՝ երիտասարդները կփոխեն աշխարհը…

- Ի՞նչ տպավորություններ ունեք երիտասարդ գրողների հետ հանդիպումներից եւ քննարկումներից:

- Ավելի բեղուն, արդյունավետ, բազմազան գրականության սերունդ կգա, քան թե կա: Վերջապես ավանդույթներից եւ թեմատիկ սահմանափակումներից կազատագրվի հայ գրականությունը, հատկապես՝ արձակը: Կլինի ժանրային բազմազանություն: Պետք է կարողանանք համաշխարհային գրական ընտանիքի մասը դառնալ, մանավանդ որ մենք արժանի ենք դրան եւ ասելիք ունենք այդ գրականության մեջ:  

- Ըստ Ձեզ՝ ո՞ր գրքերը պետք է կարդալ երիտասարդ տարիներին:
 
- Բոլոր արգելված գրքերը: Կարծում եմ՝ արգելված գրքեր կարդալու ամենալավ տարիքն է: Հիմա մենք պաշտոնապես արգելված գրքեր չունենք: Սակայն կան գրքեր, որ մարդուն թվում է, թե դա չի կարելի կարդալ, որովհետեւ հենց այդ գրականությունն է, որ իրեն կփոխի, մտածելու, փոխվելու հնարավորություն կտա: Մտածողության փոփոխության կարիք կա: Այն, ինչ կա դասագրքերում, դա պարտադիրն է, իսկ ես պարտադրանքի կողմնակից չեմ: Ընթերցանությունը պետք է կապել առեղծվածի եւ արգելվածի բացահայտման հետ: